Bir dilin en derin kökleri, o toprakta yaşayan insanların ağzından dökülür. Buldan, Ege'nin o kadim dokuma kentidir; ama sadece bezini değil, kelimelerini de kendine özgü bir ustalıkla örmüştür. Buldan ağzında günlük konuşmadan sızan bu kelimeler; Anadolu Türkçesinin, Rum ve Ermeni komşulukların, Osmanlı meslek dilinin ve yüzyıllarca süren çarşı yaşamının izlerini taşır.

Aşağıdaki liste, Buldan yöresine ait belgelerde tespit edilen kelimeleri ve günümüzdeki karşılıklarını alfabetik olarak sunmaktadır. Bu kelimelerin büyük bölümü hâlâ yaşlılarımızın dilinde dolaşmaktadır; gençlerin bu mirasa sahip çıkması ise bir kültürel sorumluluktur.

A

Aan

Hayır.

Abe

Ağabey.

Acansız

Zoraki.

Accık

Biraz.

Ağdırmak

Aşağı inmek; yük veya terazide denge bozularak bir yanı ağır gelmek.

Ağmak

Yükselmek.

Akıdeş

Arkadaş.

Alaklanmak (Alakla)

Acele etmek, davranmak; "hızlı yürü" anlamında emir.

Alcek

Alacak.

Almalık gaşı

Raf; rafın en üstü.

Amıt

Armut.

Anıy

Korku ifadesi.

Annaç

Karşı, karşısı.

Apa

Arpa.

Armanmak

Yüklenmek, baskı yapmak.

Asa

Arsa.

Asfalya

Sigorta.

Aşamoltu

Akşamüstü.

Aven

Kolay, çabuk, zahmetsiz.

Avrat

Kadın.

Ayazlık

Evlerin bir köşesine inşa edilen soğuk yer.

B

Baaşiş

Bahşiş.

Baadak

Testi.

Babıç

Ayakkabı.

Baçıvan

Bahçıvan.

Baklova

Baklava.

Balcan

Patlıcan.

Banıç

Lokma.

Baza (Bazaa)

Perşembe günü, pazar.

Beebe

Berber.

Bek

Pek.

Beranare

Nitelik taşımayan iş.

Berkilmek

İncinmek.

Beşbıyık

Muşmula.

Bıdırdamak

Gereksiz konuşmak.

Bırış gibi

Taze.

Biceccik

Tek, biricik.

Billur

Bardak.

Bilmeyon

Bilmiyorum.

Biyon

Bir defa, bir yol.

Booçlu

Borçlu.

Bovul

Bavul.

Böbek

Bebek.

Böcelenmek

Eğleşmek.

Börtmek

Ateşlenmek.

Böle

Böyle.

Böyük

Büyük.

Böyün

Bugün.

Buba

Baba.

Buldan bazarı

Perşembe.

Burk

Kapat, çevir.

Burma

Musluk.

Bübe

Biber.

Büyük bzaa

Perşembe.

C — Ç

Cıbar

Çocuk, küçük çocuk.

Cıngıldaklı

Süslü, gösterişli.

Civacı

Sucu.

Coğur

Gavur.

Cume

Cuma.

Çalık

Çirkin.

Çapıt

Bez parçası.

Çatmak

Kavga etmek için sataşmak.

Çepreşik

Karışık, karmaşık.

Çıltağından çıkmak

Kontrolden çıkmak.

Çiğin

Omuz.

Çilkim

Üzüm salkımının parçası.

Çöpelli

Sorunlu.

D

Dabdayı

Güzelce.

Dadanmak

Alışmak.

Dalamak

Zehirli böcek, ısırgan otu veya sert kumaş dokunarak teni acıtmak, kaşındırmak.

Dapmak

Tapmak.

Dastar

Özel olarak dokunan yöresel başörtüsü.

Debba

Söylüyor, konuşuyor.

Deemi

Sözü onaylatmak anlamında kullanılan soru edatı.

Deeze

Teyze.

Deftar

Defter.

Dendi

Haydi.

Dene

Tane.

Dengeltmek

Yoluna koymak, halletmek.

Desdümbek

Dümbelek.

Deyeken

Derken.

Dığan

Büyük tava.

Dıyha

İşte.

Dırabbaz

Güçlü, kuvvetli.

Dilbarım

Güzel, değerli olan.

Dinelmek

Ayakta durmak.

Dingildemek (Dingildek)

Dolanmak, gezelemek; çok hareketli.

Dombey

Şişmanca.

Dovşen

Tavşan.

Düğün tomba

Eğlence.

Düggen

Dükkan.

E

Ebertlemek

Ağırlamak, hizmet etmek.

Ebik gabık

Falan filan.

Ececik

Azıcık.

Eekek

Erkek.

Eeki

O.

Eekibe

Öyle.

Eekirde (Enkirde)

Orada.

Eekire

Orası.

Eelence

Eğlence.

Eene

Cumartesi günü.

Eetesi

Ertesi.

Eeşi

Ekşi.

Eğşigulak

Ekşi yaprak.

Eksin (Eksinlemek)

Bunak; bunamak, belleğini kullanamamak.

Ellak

Çocuk.

Emik

Omurilik, beyin.

Emme

Ama.

Engastan (İngistan)

Yalandan, kötü niyetle söylenmeyen yalan.

Enteri

Entari.

Enücü

Sonunda, en son.

Er

Erken.

Enigöl

Sarıgöl.

Eski

Çamaşır.

Eski yümek

Çamaşır yıkamak.

Ester

Katır.

Ezinmek

Keselenmek.

F

Fıydırmak

Elle uzağa atmak.

Filançı

Falanca.

Fistan

Elbise.

Fişne

Vişne.

G

Gaaga

Kargı.

Gaba

Akılsız.

Gaçılmak

Kenara çekilmek.

Gada

Kadar.

Gadef

Kadayıf.

Gadeş

Kardeş.

Galan (Gari / Garik)

Artık.

Galaycı

Kalaycı.

Gamış

Sürahi.

Ganevçe

Kaneviçe.

Garanlık

Karanlık.

Gasser

Çamaşır suyu.

Gave

Kahve.

Gayfaltı

Kahvaltı.

Gaymak

Kaymak.

Gaynatma

Küçük kazan.

Gazite

Gazete.

Gekgeli (Eggeli)

Gelip gelir, geliyor.

Gelibbarım

Geliyorum. (Gelibba = Geliyor; Gelibbala = Geliyorlar)

Geme

Fare.

Gıymık

Kıymık.

Gırgır

Fermuar.

Gırmızı

Kırmızı.

Gızan

Küçük çocuk.

Gidibbarı

Gidiyor. (Gidibbasın = Gidiyorsun; Gidibbaakan = Gidiyorken)

Gidişmek

Kaşınmak.

Gire

Pazar.

Giretesi (Greytesi)

Pazartesi.

Gocaman

Büyük, iri.

Gova

Kova.

Gök

Olgunlaşmamış.

Göne

Diğerinden daha iyi.

Gursak

Boğaz.

Gursağı kalkmak

Çok korkmak.

Güccük (Güccükbaza)

Küçük (Salı günü).

Gümül

Madeni testi.

Güve

Damat.

H

Hagetten

Hakikaten.

Hambal

Hamal.

Hanay

İki ve daha çok katlı ev, avlu.

Haneyaltı

Ev girişi, avlu, bodrum.

Harar

Kıldan dokunan, saman koymaya yarayan büyük çuval.

Harannı

Ekmek konulacak yer, tencere.

Harım

Bahçenin etrafına çalıdan örülen çit.

Hatt-ı Ustura

Ekvator.

Herek

Uzun boylu.

Hı

Evet.

Hıya

Salatalık.

Hinayet

Kurnaz, sinsi.

Hindi (Hincik)

Şimdi.

Hodduk

Leblebi, nohut.

Hokka

Kutu.

Hoşça

Şaş.

Hotugıraf

Fotoğraf.

Hovta (Hota)

Hafta.

Hovuz

Havuz.

Hova

Hava.

Husa

Dert, tasa.

I — İ

Irak

Uzak.

Iraf

Raf.

Irlanmak

Sallanmak.

Ingıldatmak

Sallamak, sarsmak.

Iscak

Sıcak.

Ispınak

Ispanak.

İlan

Yılan.

İlana

Lahana.

İleş

Çirkin.

İleşebe

Çiftçi.

İlik

Düğme.

İlistir

Süzgeç.

İlmek

Değmek, dokunmak.

İliyen

Leğen.

İna

Nar.

İnaata

Anahtar.

İskembe

Sandalye.

İspirte (İstirpe)

Kibrit.

İşkillenmek

Şüphelenmek.

İşlemek

Çalışmak.

İrengi (İrezil)

Rezil olmak.

K

Kahet

Kâğıt.

Kamer

Ay.

Kapıt

Astar.

Karnıbaha

Çiçek.

Kasnak

Sofrada sini altına konan yuvarlak elek çerçevesi.

Kaykılmak

Arkaya doğru eğilerek, yaslanarak oturmak.

Keeri

Sonra.

Kendi(cezim)

Kendim.

Kerevet

Divan.

Kepiş

Çirkin.

Kesdine

Kestane.

Keymek (Keyinmek)

Giymek, giyinmek.

Kızan

Küçük çocuk.

Kirlik

Gömlek.

Koka

Salak, manyak.

Kumpir

Patates.

Kupa

Su bardağı.

L — M

Lalin

Nalın.

Maket

Divan.

Malıç

Pamuk.

Manekür

Oje.

Masır

Masura; karton, tahta veya plastikten yapılan üzerine iplik sarılan koni.

Meedinoz

Maydanoz.

Meetek

Sırık.

Mevta

Ölü.

Meynimetsiz

Hayırsız.

Meytambal

İşe yaramaz.

Mintan

Gömlek.

Mıymıntı

Pek konuşmayan.

Mizan

Bölme.

Muştu (Muştuluk)

Müjde.

N — O — Ö

Naf

Laf.

Nalinga

Takunya.

Nankı (Naki)

Hangi.

Naşırfa

Kulplu su kabı, maşrapa.

Nebediz olmak

Yoklamak.

Nerdek (Needek)

Salça.

Neelen

Ne ile.

Neniyen

Bana ne.

Nişlebban

Ne yapıyorsun.

Nobiye

Taze yeşil fasulye.

Nuzül

Felç.

Nüsübet

Kırgınlık ifadesi.

Ocak

Şömine.

Oku

Düğün davetiyesi.

Ootanca

Ortanca.

Oturubba

Oturuyor.

Ovcu

Avcı.

Ovuç

Avuç.

Örüzge

Rüzgâr.

Ötürük

İshal.

P — S — Ş

Paldım

Eşeklerin semerinin ileri gitmemesini sağlayan arkadan bağlanan kayış.

Paldımsız

Oturup kalkmasını bilmeyen.

Pampır

Vapur.

Payam

Badem.

Peşgir (Peşkir)

Genellikle pamuk ipliğinden dokunmuş ince havlu.

Peştemal

Kadınların önüne taktıkları yarım eteklik.

Piron

Çatal.

Pırsa

Pırasa.

Pontul

Pantolon.

Poytukal

Portakal.

Pürçük

Taze soğan.

Püsür (Püsürük)

Bir şeyin can sıkıcı, karışık ayrıntısı veya pürüzü.

Sako

Manto.

Sali

Salı.

Samıt (Samut)

Konuşamayan kişi.

Sası

Tatsız.

Saykıllanmak

Oyalanmak, ağırdan almak.

Seet

Saat.

Setre

Ceket.

Seyirtmek

Koşmak.

Sındı

Makas.

Sıyırma

Börülce.

Sıtarasız

Sevilmeyen, sayılamayan, çirkin.

Sofralık

Sofra bezi.

Sovan

Soğan.

Sökmek

Gelmeye başlamak veya çıkagelmek.

Sözün çalımı

Sözün gelişi.

Sundurma

Balkon.

Süs yolu

Şose.

Süleymancık

Kertenkele.

Şarpa

Eşarp.

Şaş

Fazla kafası çalışmayan, aptal.

Şeebet

Şerbet.

Şam işi

Şam tatlısı.

Şibbidik

Terlik.

Şılak

Parlak.

Şimşırık

Islak.

Şovk

Işık.

T — U — Ü — V

Taanaşı

Tarhana çorbası.

Taata

Tahta.

Takdim

Takvim.

Tamah etmek

Özenmek.

Taslık

Raf.

Tasvir

Fotoğraf.

Tez

Çabuk.

Tezenpere

Kolay olmayan, biraz güç.

Tıngırdamak

Ağır ağır çalışmak.

Tingildek

Hareketli.

Tinsirmek

Hapşırmak.

Toba

Torba, bohça.

Tomet

Domates.

Tosba

Kaplumbağa.

Töperlenmek

Yuvarlanmak.

Tumafil

Otomobil.

Takes gelmek

Yetmek.

Ufaccık

Küçücük.

Uğur ola

Güle güle.

Urfan

İrfan.

Ümük

Boğaz.

Ünlemek

Bağırarak seslenmek.

Üslük

Başörtüsü.

Velesbit

Bisiklet.

Vırık

Düşüncesiz.

Y — Z

Yabıbbasın

Yapıyorsun.

Yaalık (Yağlık)

Mendil.

Yalabık

Parlak, parıltılı.

Yalım

Galiba, herhalde.

Yavan

Tatsız.

Yazma

Yemeni.

Yedek

Cezve.

Yee

Yer.

Yeldirme

Başörtüsü.

Yepeşlemek

Yüzüne karşı iyi davranmak.

Yeşil (Yaşıl)

Yeşil.

Yiyemin

Yer misin.

Yolluk

Metre kilimi.

Yokarı

Yukarı.

Yuka

Yufka, yumuşak.

Yuluk

Ayakkabı.

Yüklük

Dolap.

Zarinne

Çengelli iğne.

Zenne

Kadın.

Zımbıldamak

Çıka gelmek.

Zırtarmak

Sırtarmak, karşı koymaya hazırlanmak.

Zini

Sofrada üzerine yemek tabakları konan sini.

Bu kelimelerin bir kısmı bugün hâlâ yaşıyor; çocuklarına "gadeş" diyen dedelerden, "hıya" isteyerek sofraya oturan ninelerden duyabilirsiniz. Bir kısmı ise yalnızca bu satırlarda yaşıyor. Her ikisi de korunmaya değer.